Domino venerabili et in Christo patri Widolando, abbati de basilica S. Martini, Turonicae civitatis, ubi ipse pretiosus domnus in corpore requiescit, vel omni congregationi ibidem consistenti, ego enim Gundoson. Constat me vobis vel partibus ipsius basilicae vendidisse et ita vendidi portionem meam, rem proprietatis meae, in loco nuncupato Chantra, super fluvium Hantra, in patria Alamannia, sitam in pago Brisigausinse, quantumcumque ibidem tam de alode parentum quam et de comparatu, seu de quolibet adtractu habere videor, vel mea praesenti tempore inibi videtur esse possessio, totum et ad integrum, hoc est cum terris,mansis, casis, domibus, aedificiis, accolabus, mancipiis, vineis, silvis, campis, pratis, pascuis, aquis aquarumque decursibus, farinariis, mobilibus et immobilibus, pecuniis, peculiis, rem quaesitam et inquirendam, per hanc venditionem in die praesente vobis trado atque transfundo. Unde accepi a vobis pretium de thesauro ipsius sancti, in quo mihi bene complacui, hoc est solidos XXX; quod pretium in manu mea accepi, et memoratam rem vobis tradidi, ita ut ab hodierna die quidquid exinde vos aut successores vestri velpars praefatae basilicae S. Martini elegeritis, faciendi jure proprietario liberam et firmissimam in omnibus habeatis potestatem. Si quis vero, si ego ipse, aut ullus de haeredibus vel prohaeredibus meis, seu qualibet opposita persona quae contra hanc venditionem, quam ego, nullo cogente, sed mea spontanea voluntate scribendam rogari, venire, aut agere, vel refragare temptaverit, solidos LV auri ad purum excocti fisci vestris partibus, aut successorum vestrorum, vel partibus basilicae S.Martini ejusque congregationi, cui litem intulerit, componat, et sua repetitio nullum obtineat effectum; sed haec venditio meis, vel bonorum hominum manibus roborata, cum stipulatione inserta, longo tempore maneat inconvulsa.

Signum Gundoson, qui hanc venditionem fieri et firmari rogavit.

Data IV. cal. Julias, anno XIII regni Theoderici regis.

Ausinus clericus scripsi et subscripsi.

Dominus noster Jesus Christus ac redemptor omnium in sancto Evangelio clara voce intonuit, dicens: «Vende omnia quae habes, da pauperibus, et habebis thesaurum in caelo»; et alibi: «Absconde eleemosynam in sinu pauperis; quia sicut aqua extinguit ignem, ita eleemosyna extingit peccatum.» Igitur ego in Dei nomine Helingaudus, vir inluster, comes donator, admonet me divina misericordia et compunctio cordis, ut aliquid de rebus meis propriis, quas mihi pius remunerator in hoc seculum habere permisit, ut exinde ipsi Domino munus offerre debeam. Et ideo per hanc paginam donationis dono praefato monasterio S. Martini, quod est constructum in oppido Turonis civitatis, ubi pretiosus in corpore requiescit, et ubi Fredigisus abba esse videtur, vel cuncta congregatio ibidem consistens esse videntur, die noctoque ad ipsum corpus B. Martini Dei misericordiam deprecantes atque conlaudantes, dono, trado in ipsorum clericorum stipendia, qui secundum canonicam institutionem in sancto ordine sunt constituti, tam pro animabus avi mei Helingaudi, et aviae meae Detlanae, et genitore meo Gauzelmo, et genitrice mea Hagresindane, quamque et pro me humili peccatore, ut Deus omnipotens de peccatis nostris indulgentiam dignatus sit nobis concedere, hoc est villam meam quae vocatur Alamannus, quae est constructa in pago Meldico, in vicaria Copedinse et Brociacinse, cum omnibus apendiciis suis, in quocumque pago vel loco in regno domini nostri Karoli Magni imperatoris esse videtur : in ipsa praedicta villa quae de parte genitoris mei Gauzelmi jure hereditario mihi legibus in alode obvenit, et nunc mea videtur esse possessio; id est, in ipsa villa, tam ecclesiis una cum domibus, aedificiis, accolabus, mancipiis, vineis, silvis, campis, pratis, pascuis, farinariis, aquis aquarumve decursibus, adjacentiis, omnia et ex omnibus rem inexquisitam, totum et ad integrum, quantum ad ipsam villam superius nominatam in pago Meldico eo tempore, sicut supradixi, aspicit, et mea videtur esse possessio, exceptis mancipiis denominatis per numerum CLXXXII. Ea sunt Moda, Clementus, Haregildis [...]

Similiter et in ipso pago aliam villam quae vocatur Saldova, cum omnibus appendiciis suis in quocumque pago vel loco in regno domni nostri Karoli magni imperaratoris esse videtur : in ipsa praedicta villa, quae de parte genitoris mei Gauzelmi jure hereditario mihi legibus in alode obvenit, et nunc mea videtur esse possessio; id est, in ipsa villa tam ecclesiis una cum domibus, aedificiis, accolabus,mancipiis, vineis, silvis, campis, accolabus, mancipiis, vineis, silvis, campis,pratis, pascuis, adjacentiis, appendiciis, aquis aquarumve decursibus, farinariis, omnia et ex omnibus totum et ad integrum, rem inexquisitam, quantum ad ipsam villam superius nominatam in pago Meldico, eo tempore, sicut supradixi, adspicit, et mea videtur esse possessio, exceptis mancipiis denominatis per numerum CXLIIII. Ea sunt Warherus, Winelindis, Ratchis [...]

Etiam et tertiam villam in ipso pago Meldico, quae vocatur Ad illum mansum, quae est constructa super fluvium Mogra, cum omnibus appendiciis suis in quocumque pago vel loco in regno domni nostri Karoli Magni imperatoris esse videtur : in ipsa praedicta villa, quam de parte genitoris mei Gauzelmi jure hereditario mihi legibus in alode obvenit, et nunc mea videtur esse possessio; id est, in ipsa villa tam ecclesiis, una cum mansis, domibus, aedificiis, accolabus, mancipiis, vineis, silvis, pratis, campis, pascuis, farinariis, aquis aquarumve decursibus, adjacentiis, appendiciis, omnia et ex omnibus, rem inexquisitam, totum et ad integrum, quantum ad ipsam villam superius nominatam in ipso pago Meldico, eo tempore, sicut supradixi, aspicit et mea videtur esse possessio, exceptis mancipiis denominatis per numerum XL.. Ii sunt Geroinus, Gertrudis, Sadregerus, [...]

Et in ipso pago Meldico alios mansos quos adauximus ad complendum Cotrabrias super Alemannis et Saldova; et ad illum mansum qui dicitur Ad Ruborem. In Novencella mansum I, qui fuit Hunetgario: in Lunitis illum mansum qui fuit Plazidono, quem sui infantes tenent; et alium mansum de illo conquisito Agarolfi presbyteri; et tertium mansum quem Adalgerus habet; et quartum mansum Madalveus tenet; et quintum mansum quem Albericus tenet; et sextum mansum quem Bertelenus tenet inter Luniten et Sauseidum; et septimum et octavum mansos quem Hadanildis et filia sua Agla tenent in Lunite; et mansos duos in Lunite et Alemannis, quos tenent Agnericus et Teudericus de parte eorum mulierum, et dimidium mansum quem ibi tenent Winechildis et Adalgundis, et dimidium quem Wanadus ibidem tenet inter Rothardum et Gherraum, et eorum heredes habent; in Ruborus mansos duos. habet Adalberga ibidem dimidium mansum, et illum mansum de Ranouniic habet tertiam partem in Ruboro, et Salomon tertiam partem. Similiter inter Widradum et Hugoboldum et Ingalindem et Theuthadum et Wlfadum habent mansum I. In Wasconia, in vicaria Brotiacinse, Wlfegisus habet dimidium mansum in Brociaco de parte Nortmandi. Habet ibidem de illo conquisito Gotboldi mansos VI et dimidium, et illum mansum quem Sigleboldus habet in Brociaco per beneficium. Et illum mansum quem Gerefulcus presbyter et germanus suus habent in Brociaco, quem genitrix eorum dedit; et illum mansum quem Altrius habet in Latciono per beneficium. Et illum mansum quem Teudaldus habet in Latciono. Ratlegius et pater suus habent in Latciono dimidium mansum. De illis rebus, quas Isomus dedit Helingaudo in Cappiaco mansum I. Et illum mansum quem Dodo habet in Baniolis per beneficium, et illam silvam quae est in Sauscero, et quicquid Gauzelmus de Ansegilo ibi comparavit. Sunt in summa mansi XXV integri per diversa loca adauctivi, ut CXCV fierint de donatione Helingaudi inter istos mansos XXV, et Saldova cum appendiciis suis, et Alemanni cum appendciis suis, et ad illum mansum qui dicitur Ad illum Ruborum. Ista omnia superius nominata, exceptis illis mancipiis per numerum in totum CCCLXVI, quae pro animabus nostris ingenua relaxavi cum omni re inexquisita, sicut supra est insertum, ad ipsum praefatum monasterium in stipendia clericorum qui secundum canonicam institutionem in sancto ordine sunt constituti, per donationis titulum ibidem delegavi, sicut supra commemoravimus, in eleemosyna tam pro animabus avi mei Helingaudi et aviae meae Betlanae, et genitore meo Gauzelmo et genitrice mea Agresindane, quamque et pro me humili peccatore. Sed et pro usomerito de ratione ipsius monasterii S. Martini vel vestra, hoc est in villa quae vocatur Brias in pago Meldico, in vicaria Copedinse et Brociacinse, ut ipsa villa cum omni integritate, vel quicquid ad ipsam villam aspicit, et quicquid per traditionis seu donationis in pago Vertudinse, et Cadaloninse, et Arciacinse, et Ariasinense, etiam et Moreninse, ante hos dies ad ipsum casam S. Martini delegatum fuit, et vestra adhuc est possessio, ea vero ratione, dum ego advivo, ut tam ipsas villas quas vobis dedi, quam et ipsam villam suprascriptam vel denominatam quam mihi datam habetis ad usum beneficii excolendum vel laborandum mihi praestare vel concedere deberitis, dum, Deo auxiliante, advivo:ita ut ab hac die vos, successoresque vestri, pars jam dicti monasterii S. Martini, ubi ipse pretiosus domnus corpore requiescit, ipsas res quas vobis dedi, in ea vero ratione, sicut supra dixi, habendi, tenendi, et in omnibus juste regendi in stipendia clericorum qui ad ipsum corpus Beati Martini die noctuque Dei misericordiam deprecantes atque conlaudantes non cessant, in ipsorum clericorum stipendia, qui secundum canonicam institutionem in sancto ordine sunt constituti, sicut supra dixi, liberam et firmissimam habeatis postestatem dominandi. Si quis vero, quod futurum esse non credo, si ego ipse, aut aliquis de heredibus aut proheredibus meis, vel quislibet ulla opposita aut emissa persona, qui contra hanc donationem istam, quam in eleemosyna mea vel parentum meorum spontanea voluntate in stipendia clericorum fieri et adfirmari rogavi, venire voluerit, aut eam infringere conaverit, aut de ipsis stipendiis clericorum, vel de ipsis rebus quas in illorum nomen condonavimus aliquid inde abstrahere aut minuere voluerit, cum Chrsito filio Dei, cui omne judicium traditum est ab omnipotenti Deo Patre in resurrectionis novissima die, ab ipso Filio Dei, qui est verus et unus Deus, sit adjudicatus et condemnatus in ignem aeternum qui praeparatus est diabolo et angelis ejus, et ab ipsa divina voce separatus sit ab omni consortio sanctorum atque justorum, qui a dextris ejus erunt congregati. Et insuper inferat una cum distringente fisco partibus monasterii auri libras C., argenti pondera L. coactus exsolvat, et quod repetit nullatenus valeat vindicare; sed praesens donatioista a me facta in stipendia clericorum, Deo auxiliante, firma et inviolata valeat perdurare, et in seculum seculi inlaesa permanere. Actum fuit in illo mansionile, in anno XIII imperii domini Karoli in Romania, et anno XLVI regni ejus in Francia.

Ego enim Helingaudus in Christi nomine hanc donationem a me factam fieri et firmare rogavi. Signi Adaleo vicario. Signi Suroardo. Signi Odilelmo. Sig. Belegrimo. Sig. Abbone. Sig. Winardo. Signi Witgero. Signi Hildefrido. Sig. Wileghiso. Signi Erinleno decano. Signi Germodo decano. Signi Adalgaudo. Signi Dadilone. Signi Daflobe. Signi Benedicto. Sig. Ermenghiso. Sig. Adafrido. Signi Hardoino. Signi Hildrico. Signi Wadardo. Signi Gectargo. Sig. Rothgrimo. Sig. Teutboldo. Signi Pepetuo. Signi Bertorio. Signi Waldulfo. Signi Wineberto. Sig. Drogone. Sig. Bernoldo. Signi Hongrico. Signi Aglulfo. Signi Odalrico. Signi Hriguo. Signi Benedicto. Signi Teoderico. Sig. Ragambaldo. Sig. Erghilone. Sig. Theutgrimo. Signi Angalado. Sig. Beringero. Sig. Ragamberto. Signi Angaloha. Signi Rothardo. Signi Gerfrido. Signi Herreboldo. Sig. Isinithardo. Sig. Haldegaro. Signi Rothfredo subdiacono. Signi Johel. Signi Agrardo. Signi Idero. Signi Sereno.

Ego enim in Dei nomine, Hagroardus amanuensis, rogante Helingaudo, hanc donationem scripsi et subscripsi.

Pipinus, gratia Dei, rex Aquitanorum. [...] quia Fridugisus vir venerabilis abba et rector ecclesiae beatissimi Martini, patroni videlicet nostri, suggessit serenissimi Augusti auribus pro quadam villa nomine Marciagus, quae est in pago Arvernico ac Torlonensi, in vicaria Claromontensi sita [...]

Signum Pippini regis. Sasiabodus diaconus, ad vicem Aldrici, recognovit. Data VI idus Martii, an. XV imperii domni Ludovici, serenissimi augusti, et XXII regni nostri. Datum in Aquisgrani palatio, in Dei nomine, feliciter. Amen

Quocirca placuit Audachro, abbati Cormarici monasterii, congregationique consistenti ibidem et viro nonili Frederico, per praecepti jus, et per potentissimi Adalardi consensum, eorum scilicet senioris [...]

Primo dedit vir praefatus Fredericus Audachro, S. Pauli abbati, et ejus congregationi, villam in pago Biturico, in condita Ebunciacense, de suo beneficio, cui nomen Soduniacho, super fluvium Acsantiam [...]

Deinde deit Audacher abba praefati monasterii, monente vel consentiente congregatione ejusdem loci, Frederico, de rebus S. Pauli villam sitam in pago Cenomannico id condita Necdacense, super rivum Adredinum, quae dicitur Hilariacus [...]

Data in anno XXVIII regnante domino Ludovico imperatore, in mense quo ipse obiit.

[...] id est mansum unum indominicatum, seu alterum servile in pago Turonico, in villa Martiniaco [al. Mariniaco], vicaria Eveninse [...] sive tertium in pago Blesinse, in condita Cabriniacense, in loco nuncupato Alnarias, [...]

Data in mense Augusto, anno secundo regnante domno Carolo serenissimo rege.

Igitur ego Ursmarus, Turonicae matris ecclesiae archiepiscopus, dono, trado atque confirmo, confirmatumque in perpetuum esse volo ecclesiae gloriosissimi patris S. Martini, ejusdemque fratribus, proprie disponendi res proprietatis meae sitas in pago Turonico, in vicaria Aguliacinse, in loco nuncupato Villa-Martini, quas de Rotgario praemia donationis atque traditionis acquisivi [...]

Data in mense Junio, anno VI regnante Carolo rege.